Kalem sözlüğü

İçine ince grafit uç takılan, ucu bir düğmeyle ya da mekanizmayla ilerletilen kalem. Açmak gerekmez; çizgi kalınlığı takılan ucun kalınlığıyla sabit kalır. Mekanik kalem ve uçlu kalem de aynı şeyi anlatır.

Ucun milimetre cinsinden çapı: 0.3, 0.5, 0.7 ya da 0.9 mm. 0.5 mm en yaygın olanıdır; 0.3 mm ince yazı ve küçük ayrıntı için, 0.7 ve 0.9 mm daha kalın ve daha az kırılan çizgi için seçilir. Kalem yalnız kendi kalınlığındaki ucu alır.

Harfler grafitin sertliğini anlatır: H sert ve açık, B yumuşak ve koyu yazar; HB ikisinin ortasıdır. 2B, B'den de koyu yazar ama daha çabuk aşınır ve elle daha kolay dağılır.

Ucun içinden çıktığı ince metal boru. Uzun ve sabit boru, cetvelle çizerken ucun kâğıda nereye değdiğini gösterir; geri çekilebilen boru kalemi cepte taşırken korur.

En yaygın mekanizma: kalemin tepesindeki düğmeye her basışta uç biraz ilerler.

Ucu tepeden değil, gövdenin yanındaki düğmeden ilerletme. Uç, kalemi elden bırakmadan ve tutuşu bozmadan çıkarılır.

Kalemi ucu aşağı bakacak biçimde sallayınca içindeki ağırlık ucu ilerletir; düğmeye basmak gerekmez. Pilot The Shaker bu mekanizmanın bilinen örneğidir.

Uni'nin uç döndüren mekanizması. Uç kâğıda her bastırılıp kalktığında biraz döner; böylece tek tarafı aşınıp eğilmez ve çizgi kalınlığı yazı boyunca aynı kalır.

Pentel Orenz'de kılavuz boru, uç aşındıkça onunla birlikte geriye kayar ve uç hep borunun içinde kalır. Bu yüzden 0.2 ve 0.3 mm gibi ince uçlar bile kırılmadan yazar.

Uç aşındıkça kalem onu kendiliğinden ilerletir; düğmeye yeniden basmadan uzun süre yazılır. Pentel Orenz AT bu mekanizmayla çalışır.

Kalemi tuttuğunuz alt bölüm. Metal tırtıklı kavrama sağlam bir tutuş ve ağırlık verir; kauçuk ya da silikon kavrama uzun yazıda parmağı daha az yorar.

Grafitin polimer bir bağlayıcıyla üretildiği modern kalem ucu. Klasik killi uçlara göre ince çapta bile daha dayanıklıdır; Pentel'in Hi-Polymer ve Ain uçları bu türdendir.

Ucu kavrayan küçük metal parça. Düğmeye basınca açılıp ucu biraz öne bırakır, bırakınca yeniden sıkar. Uç sıkışmalarının çoğu, bu parçanın önünde kırılıp kalan küçük bir uç parçasından olur.

Yedek uçların durduğu gövde içi tüp. Tepedeki düğme ya da silgi çıkarılarak uç buradan konur. Birkaç yedek uç yeterlidir; hazneyi tıka basa doldurmak gerekmez.

Bazı versatil kalemlerin gövdesinde, içindeki ucun sertliğini (HB, B, 2B gibi) işaretlemeye yarayan döner pencere ya da halka. Kalemin çalışmasını etkilemez; hangi ucu taktığınızı hatırlatır.

Bazı sallamalı kalemlerde mekanizmayı kapatan ayar. Çantada taşırken ucun kendiliğinden ilerlemesini önler; kilit açılınca kalem yeniden sallanarak kullanılır.

Gövdeden çevrilerek ya da itilerek uzatılan silgi. Tepedeki küçük silgiden uzun ömürlüdür; sık silen biri için ayrı silgi taşıma ihtiyacını azaltır.

Kalemin ağırlığının uca ya da arkaya yakın durması. Ağırlığı uca yakın, metal kavramalı kalemler çizimde dengeli hissedilir; hafif plastik gövdeler uzun yazıda eli daha az yorar.

2.0 mm ve daha kalın uçları taşıyan, ucu pensle tutan kalem. Çizim ve eskizde kullanılır; uç, ayrı bir uç açacağıyla sivriltilir.

İçi mürekkeple dolu, kaleme takılıp bitince atılan tüp. En pratik doldurma yoludur; ancak her marka kendi kartuş biçimini kullanır, Pilot kalem Pilot kartuşu alır.

Kartuşun yerine takılan, şişe mürekkeple doldurulan küçük hazne. Şişedeki her rengi kullanmayı açar; kalemin markasına uygun konvertör gerekir.

Kalemin gövdesi mürekkep haznesidir; arkadaki düğme çevrilerek mürekkep şişeden doğrudan çekilir. Kartuştan daha çok mürekkep taşır. Pilot Custom Heritage 92 bu sistemle dolar.

Dolma kalem ucunun çizgi genişliği: EF çok ince, F ince, M orta, B kalın. Japon markalarında aynı harf, Avrupa markalarına göre genelde bir kademe daha ince yazar.

Pilot Falcon'un yumuşak orta ucu (SM). Normal baskıda orta uca yakın yazar; bastırdıkça uç hafifçe açılır ve çizgi biraz kalınlaşır.

14 ayar altından yapılmış dolma kalem ucu. Mürekkebe karşı dayanıklıdır ve çeliğe göre daha esnek olabilir; yazış hissini uç ayarı ve mürekkep akışı da belirler.

Uç ile mürekkep haznesi arasındaki parça. Üzerindeki ince kanallar mürekkebi uca taşır ve haznenin içine hava girmesini düzenler; akışın dengeli olması büyük ölçüde besleyiciye bağlıdır.

Ucun ortasından inen ince yarık; mürekkep bu yarıktan kâğıda iner. Yarığın başladığı yerdeki küçük delik ucun esnemesini kolaylaştırır.

Ucun kâğıda değen kısmındaki sert metal parça. Halk arasında iridyum denir ama çoğu zaman başka sert alaşımlardan yapılır; ucun yıllarca aşınmadan yazmasını sağlar.

Ucun kâğıda ne kadar mürekkep bıraktığı. Islak yazan uç daha koyu ve canlı bir çizgi verir ama kuruması uzar; kuru yazan uç ince kâğıtta daha temiz kalır ve çabuk kurur.

Avrupa markalarının çoğu uluslararası standart kartuş kullanır; Pilot, Sailor ve Platinum gibi Japon markalarının ise kendi kartuş biçimleri vardır. Kartuş ya da konvertör alırken kalemin markasına bakılır.

İçi görünen, şeffaf gövdeli dolma kalem. Mürekkep seviyesi ve doldurma sistemi dışarıdan izlenir; Pilot Custom Heritage 92'nin şeffaf modeli bunun örneğidir.

Kalem bir süre bekledikten sonra ilk çizginin geç gelmesi ya da hiç gelmemesi. Kapağı açık bırakmamak ve kalemi düzenli kullanmak çoğu zaman önler; sürerse uç ılık suyla nemlendirilir.

Tek çizginin içinde mürekkebin koyu ve açık tonlar oluşturması. Günlük kâğıtta ve ince uçta hafif görünür; geniş, ıslak yazan uçta ve mürekkebi emmeyen kâğıtta belirginleşir.

Mürekkep kuruyunca yüzeyinde başka renkte bir parıltı kalması. Günlük kâğıtta ve ince uçta çoğu zaman görülmez; kalın uçta ve kaplamalı kâğıtta ortaya çıkar.

Kâğıda işleyip kurudukça koyulaşan, kuruyunca suya dayanıklı mürekkep türü (iron gall). Kalemde uzun süre bekletilmemeli; kalem daha sık temizlenmelidir.

Kurumuş yazıya su değdiğinde ne kadarının kaldığı. Çoğu dolma kalem mürekkebi suyla dağılır; dayanıklı olanlar ürün sayfasında ayrıca belirtilir.

Mürekkebin ince ya da emici kâğıtta arka sayfaya işlemesi. Daha ince uç, daha az ıslak yazan mürekkep ya da daha uygun kâğıt çoğu zaman çözer.

Boya mürekkepleri suda çözünür, renk seçeneği geniştir ve kalemden kolay temizlenir. Pigmentli mürekkepler suya ve ışığa daha dayanıklıdır, ama kalemde kurursa temizlemesi zorlaşır.

Mürekkebin kâğıt liflerinde kılcal çizgiler hâlinde dağılması; yazı bulanık görünür. Emici, ince kâğıtta ve ıslak yazan uçta artar.

Yazının dokunulduğunda bulaşmayacak hâle gelme süresi. Islak uçta, kaplamalı kâğıtta ve parlamalı mürekkeplerde uzar; elini yazının üstünden geçiren solaklar için ayrıca önemlidir.

Pilot'un şişe mürekkep serisi. Adlar Japonca doğa ve mevsim kelimelerinden gelir; örneğin Shin-kai derin deniz demektir.

Jel kalemlerdeki koyu kıvamlı mürekkep. Canlı renk verir ve kâğıda az işler; kuruması tükenmez kalemden biraz uzundur.

Tükenmez kalemlerin mürekkebi. Çabuk kurur ve suya dayanıklıdır; Uni Jetstream gibi düşük kıvamlı türleri daha akıcı ve koyu yazar.

Kalemin içindeki değiştirilebilir mürekkep kartuşu. Yalnız aynı marka ve modele uygun refil takılır; uç kalınlığı da kalemle aynı seçilir.