Versatil kalem ne demek? Uçlu, mekanik ve portmin aynı kalem mi?

Versatil kalem, açmanız gerekmeyen, içine yerleştirilen ince grafit uçları bir mekanizmayla ileri iten kalemdir. Türkiye'de aynı kaleme uçlu kalem, mekanik kalem ve portmin de denir; dört ad tek bir kalem türünü anlatır. Uç bittiğinde gövde atılmaz, hazneye yeni uç eklenir ve aynı kalemle yazmaya devam edersiniz.

Bu tanım gövdenin nasıl göründüğüne bakmaz. Ahşap kalem gibi altıgen olan Kokuyo Campus Enpitsu Sharp Limited da, şablon ve teknik çizim işleri için sabit uç kılıfıyla gelen Pentel P205 de versatil kalemdir. Bu yazıda adların ne anlattığını, kalemin ahşap kurşun kalemden ayrıldığı yeri, parçalarını ve 0,5 mm ile HB işaretlerini anlatıyoruz. Bu bir model önerisi yazısı değil; amaç türü tanıtmak.

Kokuyo Campus Enpitsu Sharp Limited Versatil KalemStokta · 399,90 TL İncele Pentel P205 Versatil Kalem 0.5 mm SiyahStokta · 645 TL İncele

Versatil kalem ne demek?

Bir kalemi versatil yapan üç özellik var. Birincisi, uç hazır çapta gelir: 0,5 mm'lik bir kalem, kutudan çıkan 0,5 mm'lik ucu olduğu gibi kullanır ve hiç açılmaz. İkincisi, uç bir mekanizmayla ilerler; en bilineni arkadaki düğmeye basmaktır. Üçüncüsü, uç tükendikçe yenisi eklenir, gövde yerinde kalır.

Mekanizma kalemden kaleme değişir, tanım değişmez. Kimi kalemde uç düğmeyle, kimisinde gövdeyi sallayarak ilerler; kimisi ucu yazarken kendiliğinden besler. Double knock, yarı otomatik ve tam otomatik besleme türlerini mekanizmalar yazımızda ayrı ayrı anlattık. Hepsinin ortak noktası, çizgiyi grafit bir ucun bırakmasıdır.

Versatil, uçlu, mekanik kalem ve portmin aynı kalem mi?

Evet, versatil kalem uçlu kalemdir; mekanik kalem ve portmin de aynı kalemin adıdır. Her ad kalemin başka bir özelliğini öne çıkarır, ama hepsi aynı ürünü anlatır. Rafta hangisini görürseniz görün, bakmanız gereken şey addan çok uç çapı ve mekanizmadır. Versatil kalem koleksiyonumuz da bu adların hepsini tek bir rafta toplar.

• Versatil kalem: Kırtasiye raflarında ve ürün adlarında sık geçen ad. Kalemsy'deki ürün başlıklarında da bu ad kullanılır.
• Uçlu kalem: Kalemin değiştirilebilir bir uçla yazdığını anlatır; ahşap kalemden farkını adıyla söyler.
• Mekanik kalem: İngilizcedeki "mechanical pencil" adının karşılığıdır ve ucu bir mekanizmanın ilerlettiğini vurgular. İngiltere'de aynı kaleme "propelling pencil" denir.
• Portmin: Fransızcada mekanik kalemin adı portemine'dir (tireli yazımıyla porte-mine) ve "portmin"e yakın okunur.

Japoncada ise bu kaleme シャープペンシル, yani "sharp pencil" denir. Sharp şirketinin resmî tarihçesine göre kurucu Tokuji Hayakawa 1915'te bir mekanik kalem geliştirdi; kalemin sonraki sürümü Ever-Ready Sharp Pencil adını aldı, kısaca Sharp Pencil diye tanındı ve şirket adını bu kalemden aldı. Kokuyo'nun Enpitsu Sharp adı da bu yüzden iki kelimeyi yan yana koyar: enpitsu ahşap kurşun kalem, sharp ise mekanik kalem demektir.

Uçlu kalem kurşun kalem midir?

Yazan malzeme açısından evet, gövde açısından hayır. TDK kurşun kalemi "içi grafitli, yazısı kolayca silinebilen, değişik biçimleri olan bir kalem türü" diye tanımlar; bu tanım gövdeye değil, grafite bakar. Gündelik dilde ise "kurşun kalem" deyince çoğumuz ahşap gövdeli, açacakla açılan kalemi kastederiz.

İki kalemin de yazan kısmı grafittir ve adındaki kurşun yanıltıcıdır. Ahşap kalemin çekirdeği grafit ile kilin karıştırılıp pişirilmesiyle yapılır, metal kurşun içermez. Mekanik kalem uçları için ayrıca polimer uç geliştirildi: grafit, kil yerine sentetik reçineyle bağlanır ve ince çaplarda daha dayanıklı olur. Pentel'in tarihçesine göre kil yerine sentetik reçine kullanan dünyadaki ilk mekanik kalem ucu, 1960'ta şirketin çıkardığı Hi-Polymer uçtu.

Asıl fark gövdede ve bakımdadır. Ahşap kalemin ucu yazdıkça körelir, açacakla yeniden sivriltilir ve gövde her açışta biraz kısalır. Versatil kalemde uç çapı baştan bellidir, açacak gerekmez ve gövdenin boyu değişmez.

İki dünyanın arasında duran kalemler de var; "kurşun kalem görünümlü uçlu kalem" diye aranan kalemler bunlar. Kokuyo Enpitsu Sharp ürün açıklamasına göre silgi kapağı yerine üstte bir delik taşır ve uç bu delikten hazneye bırakılır. Campus Limited sürümünün açıklaması da altıgen gövdeyi ve incelen ucu ahşap kalem hissine bağlar. Serinin ayrıntılarını Campus Enpitsu Sharp Limited rehberimizde bulabilirsiniz.

Kokuyo Enpitsu Sharp Versatil Kalem SiyahStokta · 399,90 TL İncele

Versatil kalemin parçaları neler?

Basmalı versatil kalemlerin çoğu aynı şemayla çalışır. Parçaların adını bilmek, uç sıkıştığında ya da ürün açıklaması okurken işinizi kolaylaştırır. Aşağıdaki tablo parçaları arkadan öne doğru sıralıyor.

Düğmeye bastığınızda kıskaç ucu tutarak bir miktar öne gider, sonra halkasından kurtulup açılır. Düğmeyi bıraktığınızda yay mekanizmayı geri çeker; bu sırada ucun geri kaçmasını küçük bir tutucu engeller ve kıskaç ucu yeniden kavrar. Her basışta ucun biraz ilerlemesi bu döngüden gelir.

Pentel P205'in açıklaması bu şemanın somut bir örneğini verir: hafif plastik gövde, 4 mm uzunluğunda sabit uç kılıfı, üst kapağın altında silgi ve metal klips. Klasik basmalı kalemlerde yeni uç eklemek için kapağı ve altındaki silgiyi çıkarıp ucu hazneye bırakırsınız.

0,5 mm ve HB işaretleri ne anlatır?

Gövdede ya da ürün adında gördüğünüz 0,5 mm, kalemin kullandığı ucun çapıdır. Rafta en çok 0,3, 0,5 ve 0,7 mm görürsünüz; her kaleme yalnız kendi çapındaki uç takılır, yani 0,5 mm kaleme 0,7 mm uç takılmaz. Hangi çapın elinize uyduğunu uç kalınlığı rehberimizde 0,2'den 2,0 mm'ye kadar tek tek anlattık.

HB ise ucun sertliğini gösterir; kalemle değil, içine taktığınız uçla ilgilidir. Bazı kalemlerin gövdesindeki HB penceresi de yalnız bir hatırlatmadır, içerideki ucu değiştirmez. H sert ve açık, B yumuşak ve koyu yazar; HB ikisinin ortasıdır.

Aynı 0,5 mm kaleme Uni 0,5 mm HB taktığınızda orta koyulukta, ürün açıklamasına göre 2B sertlikteki Tombow Mono WX 0,5 mm taktığınızda daha koyu bir çizgi alırsınız. Harflerin ayrıntısı kalem ucu sertliği rehberinde, farklı sertlik ve çaptaki uçlar ise kalem ucu rafında.

Uni 0.5 mm HB Kalem UcuStokta · 279,90 TL İncele Tombow Mono WX 0.5 mm Versatil Kalem UcuStokta · 109,90 TL İncele

2 mm uç tutucu ayrı bir tür mü?

Kısmen. 2 mm uçlar, İngilizcede lead holder denen uç tutucularda kullanılır. Bu kalemlerde uç bir kavrama çenesiyle tutulur ve kalın olduğu için ahşap kalem gibi ayrı bir uç açacağıyla sivriltilir. Açma işi geri geldiği için uç tutucu, mekanik gövdeli olsa da çoğunlukla çizim ve eskiz için kullanılan ayrı bir alt tür sayılır.

Aynı tanıma giren farklı gövdeler nasıl görünür?

Aşağıdaki tablo bir seçim listesi değil; versatil kalemin ne kadar farklı biçimlere girebildiğini gösteren örnekler. Her satırdaki özellik, ilgili ürünün açıklamasından alındı.

Beş kalemin de yazan kısmı aynıdır: hazneye takılan grafit uç. 0,5 mm sürümlerin hepsine aynı çaptaki uç kutusu uyar; 0,3 mm sürümler ise 0,3 mm uç ister. Gövde, kavrama ve besleme biçimi kalemi elinizde farklı hissettirir, türünü değiştirmez.

Pilot The Shaker Versatil Kalem 0.5 mmStokta · 199,90 TL İncele

Kuru Toga'nın açıklaması, bu farkların neden var olduğunu da gösterir: sıradan bir mekanik kalemde uç yazarken tek taraftan aşınır ve kama biçimini alır, bu da çizgi kalınlığını değiştirebilir. Dönen uç mekanizması bu aşınmayı eşitlemek için tasarlanmıştır. Sallama ve arkadan doldurma gibi çözümler de aynı temel kaleme eklenmiş kolaylıklardır.

Sık sorulan sorular

Versatil kalem tükenmez kalem mi?

Hayır. Tükenmez kalem mürekkeple yazar ve çoğunun yazısı silgiyle silinmez; versatil kalem grafit uçla yazar ve yazısı silgiyle silinir. Gövde uzun süre kullanılsa da uç tükenir ve yenisinin takılması gerekir.

Portmin ne demek?

Portmin, versatil kalemin bir başka adıdır. Fransızcada mekanik kaleme portemine denir; Larousse sözlüğü onu içine kalem ucu yerleştirilen, içi boş bir silindirden oluşan yazı aracı diye tanımlar. Bu ad TDK'nin Güncel Türkçe Sözlük'ünde yer almıyor, gündelik dilde kullanılıyor.

Versatil kalem ne işe yarar?

Ahşap kurşun kalemin yaptığı işleri yapar: not, ders, formül, eskiz ve teknik çizim. Farkı, açacak gerektirmemesi ve seçtiğiniz uç çapıyla çizgi kalınlığını baştan belirlemenizdir. Yazısı silinebildiği için taslak ve düzeltme isteyen işlerde de rahat kullanılır.

Her versatil kalemin silgisi var mı?

Hayır. Pentel P205'te üst kapağın altında silgi bulunur; Kokuyo Enpitsu Sharp'ın açıklaması ise kaybolabilen silgi kapağının kaldırıldığını söyler. Silgi olup olmadığını ürün açıklamasından kontrol etmek en doğrusudur.

Kısaca

Versatil kalem, uçlu kalem, mekanik kalem ve portmin aynı kalemdir: açılmayan, hazır çaptaki grafit ucu bir mekanizmayla ilerleten ve uç bitince yeniden doldurulan kalem. Ahşap kurşun kalem gibi grafitle yazar; fark gövdede ve açma işindedir. Kalem seçerken addan çok iki işarete bakın: gövdedeki uç çapı ve uç kutusundaki sertlik.

Türü tanıdıktan sonra sıradaki soru genellikle hangi çapın size uyduğudur; bunun için uç kalınlığı rehberi iyi bir başlangıç. Ucu ilerleten sistemlerin farkını merak ediyorsanız mekanizmalar yazımız double knock, yarı otomatik ve tam otomatik besleme sistemlerini anlatıyor.