Solaklar için uçlu kalem nasıl seçilir? Tutuş, kâğıt açısı ve bulaşma

Solaksanız çoğu durumda ayrı bir “solak kalemi” aramanız gerekmez. Mekanik kalemin uç ilerletme düzeneği de, ucu döndüren Kuru Toga gibi mekanizmalar da sağ ve sol elde aynı çalışır. Farkı üç şey yaratır: kalemi nasıl tuttuğunuz, kâğıdın masadaki açısı ve ucun sayfada ne kadar grafit bıraktığı. Kâğıdı saat yönünde 30-45 derece çevirmek, kalemi uçtan biraz yukarıdan tutmak ve bulaşma sürüyorsa bir kademe sert uca geçmek, ilk deneyeceğiniz üç ayardır.

Bu rehberde iki yaygın solak tutuşunu, defterin masadaki yerini, uç, silgi ve defter seçimini ve sonda bir karar tablosunu bulacaksınız. Kalemsy kataloğunda yalnız solaklar için üretilmiş bir mekanik kalem yok; öneriler, Uni Kuru Toga Roulette 0,5 mm gibi iki elde de aynı çalışan modellerden seçildi. Tutuş ve kâğıt açısı bölümleri el yazısı eğitimi ve çocuk ergoterapisi kaynaklarına dayanıyor; kaynakları yazının sonunda bulabilirsiniz.

Uni Kuru Toga Roulette Versatil Kalem Siyah 0.5 mmStokta · 1.350 TL İncele

Solaklara özel mekanik kalem gerekir mi?

Çoğu solak için hayır. Yaygın mekanik kalem düzeneklerinde el tercihine göre değişen bir parça yoktur: çoğu modelde uç, üstteki düğmeye bastıkça ilerler; yuvarlak ya da altıgen gövde iki elde de aynı yüzeyi verir. Kuru Toga da ucu, kalemi kâğıttan her kaldırdığınızda biraz döndürür. Bu hareket hangi elle yazdığınıza değil, ucun kâğıda değip kalkmasına bağlıdır.

Solak yazarken sorun daha çok kalemin dışında çıkar. Türkçe soldan sağa yazıldığı için sol el, az önce yazdığınız kelimelerin üzerinden geçebilir. University Hospitals Dorset (NHS) çocuk terapi servisinin solak yazanlar için hazırladığı bilgi notu (Şubat 2021) sorunu tek cümleyle özetliyor: solak yazanın eli yazılanı örtebilir ve sayfa bu yüzden lekeli görünebilir. Aynı not, solaklara uygun ekipman örneği olarak cetveli, kalem tutma aparatını ve makası sayıyor; listede kalemin kendisi yok.

ABD’li el yazısı eğitimi yayıncısı Learning Without Tears da solak çocuklarda grafit bulaşmasını azaltmak için mekanik kalem kullanmayı öneriyor. Yani uçlu kalem solak biri için iyi bir başlangıç; seçimi gövdeden çok tutuşa ve uca göre yapmak gerekiyor. Gövde seçeneklerinin tamamını versatil kalem koleksiyonunda görebilirsiniz.

Solaklar kalemi nasıl tutar?

Solaklarda iki duruş görülür. Birincisinde el yazı satırının altında durur ve kalem ucu sayfanın üst tarafına bakar; sağ elle yazan birinin ayna görüntüsü olan bu duruşa bu yazıda “satırın altından yazma” diyoruz. İkincisinde bilek bükülür, el satırın üstüne çıkar ve kalem ucu sayfanın alt tarafına bakar; buna kanca tutuş denir. NHS notu, solakların çoğunun kanca duruşunu kullandığını yazıyor.

Kanca tutuşta el, daha önce yazdığınız satırların üzerinde durur; üst satırlardaki grafit bu yüzden kolayca dağılır. Satırın altından yazarken el henüz boş olan bölgede kalır. İngiliz el yazısı eğitim sitesi Teach Handwriting de sağ ve sol elle yazanlar için elin, bileğin ve dirseğin kalem ucunun ve yazı satırının altında durmasını hedefliyor.

Bu kaynaklar çocuklara yazı öğretmek için hazırlandı; yetişkinlikte oturmuş bir tutuşu değiştirmek ayrı bir iş. Learning Without Tears, çocukların yazarken elini kanca gibi bükmesinin yorgunluğa yol açtığını belirtiyor. Uzun yazılarda ağrı ya da çabuk yorulma yaşıyorsanız bir ergoterapiste danışmanız daha doğru olur.

Tutuş hangisi olursa olsun, kalemi uca çok yakın tutmamak işe yarar. Learning Without Tears uçtan yaklaşık 2,5-3,8 cm (1-1,5 inç), NHS notu yaklaşık 3,8 cm yukarıdan tutmayı öneriyor; amaç parmakların yazdığınız yeri örtmemesi.

Kalemi yukarıdan tutunca kavrama bölgesinin nerede bittiği önem kazanır. Kuru Toga Roulette’in siyah ve gümüş sürümlerinde tırtıklı bir tutma yeri var; parmaklarınızın bu yüzeyin neresine denk geldiğine bakın. Kokuyo Enpitsu Sharp 0,7 mm ise Kokuyo’nun parlak altıgen gövde diye tanımladığı, ahşap kurşun kalem gibi tutulan bir kalem; altıgen gövde parmakta dönmediği için kavrayışınız yerinde kalır.

Uni Kuru Toga Roulette Versatil Kalem Gümüş 0.5 mmStokta · 1.350 TL İncele Kokuyo Enpitsu Sharp 0.7 MM Versatil KalemStokta · 399,90 TL İncele

Kâğıt açısı ve defterin yeri nasıl ayarlanır?

Satırın altından yazmayı kolaylaştıran ayar kâğıdın açısıdır. Teach Handwriting solaklar için kâğıdı saat yönünde (sağa doğru) 30-45 derece çevirmeyi öneriyor. NHS notu yaklaşık 45 derece diyor ve sayfanın sol kenarının yazan kolunuza paralel durmasını istiyor. Derece ölçmek yerine bu paralelliği ölçü alın.

Defterin yeri de açı kadar önemli. Teach Handwriting’e göre solak yazanda sayfanın sağ alt köşesi vücudun orta çizgisine yakın durmalı ama onu geçmemeli; yani defter gövdenizin sol tarafında kalır. Satırlar aşağı indikçe kolunuzu değil kâğıdı hareket ettirin. Teach Handwriting’in önerisi, boştaki elinizle sayfayı açısını bozmadan masada çapraz yukarı kaydırmak; böylece yazan el aşağı yukarı aynı konumda kalır.

NHS notu ayrıca el sırtı ön kolla düz bir çizgide kaldığında sayfanın daha az kirlendiğini belirtiyor. Sağ elle yazan biriyle yan yana oturuyorsanız masanın sol tarafına geçin; not bunu dirseklerin çarpışmaması için öneriyor. Kitaptan ya da ekrandan not alıyorsanız kaynağı defterin soluna koymayın. Learning Without Tears metni sağa koymanın bileği kanca gibi bükmeden okumayı sağladığını söylüyor; NHS notu da örneği sayfanın üstüne koymayı öneriyor.

Uç sertliği ve kalınlığı bulaşmayı nasıl etkiler?

Kâğıt açısı elin yolunu değiştirir; uç ise elin sürükleyeceği grafit miktarını. Koyu ve yumuşak uçlar kâğıtta daha çok grafit bırakır; bu yüzden bulaşmadan şikâyet ediyorsanız uç tarafında ilk adım 2B’den HB’ye geçmektir (HB’nin hiç iz bırakmayacağı anlamına gelmez). 0,5 mm kalemler için Uni 0,5 mm HB kalem ucu bu denemeye uygun. Koyu çizgiden vazgeçmek istemiyorsanız aynı çapta 2B sertlikteki Tombow Mono WX 0,5 mm ile yan yana deneyin; derecelerin farkı kalem ucu sertliği rehberinde ayrıntılı.

Uni 0.5 mm HB Kalem UcuStokta · 279,90 TL İncele Tombow Mono WX 0.5 mm Versatil Kalem UcuStokta · 109,90 TL İncele

Kalınlık başka bir sorunu çözer. 0,7 mm uç 0,5 mm’den kalın olduğu için aynı baskıda daha zor kırılır. Ucu sık kıranlar için Uni Kuru Toga 0,7 mm ile Pilot Eno-G 0,7 mm 2B uç uyumlu bir ikili; Kokuyo Enpitsu Sharp 0,7 mm de aynı çapta uç alır.

Uni Kuru Toga Versatil Kalem 0.7 mmStokta · 199,90 TL İncele

Eno-G’nin 2B olduğunu, yani HB’den koyu yazıp sayfada daha çok grafit bıraktığını hesaba katın. Hem kırılma hem bulaşma yaşıyorsanız kalınlığı ve sertliği sırayla değiştirin; hangisinin işe yaradığını böyle ayırırsınız.

Çizginiz bir ince bir kalın çıkıyorsa sebep çoğu zaman ucun tek yandan kama gibi aşınmasıdır. Kuru Toga bu aşınmayı dengelemek için ucu döndürür. Bu, solaklara özel bir avantaj değil; kâğıdı çevirip kalemi farklı açılarla tutan herkes için geçerli.

Bulaşmayı azaltmak için geliştirilen Uni Smudge-Proof uçlarını ve uç ile el konumunu aynı sayfada ayıran beş dakikalık karşılaştırmayı elinizin grafiti dağıttığı durumları anlatan yazıda bulabilirsiniz. Pentel, Uni ve Tombow uçlarını yan yana görmek için mekanik kalem ucu karşılaştırmasına, tüm çaplar için kalem ucu koleksiyonuna bakabilirsiniz.

Silgi ve defter seçiminde nelere bakılır?

Elin bıraktığı gri iz ince bir çizgi değil, bir alandır. Kalemin tepesindeki küçük silgi bu alanı temizlemekte zorlanabilir; geniş yüzlü bir blok silgi daha kullanışlıdır. Kokuyo Enpitsu Sharp’ta ise ürün açıklamasına göre tepede silgi yerine uç ekleme düzeneği var; bu kalemle ayrı silgi zaten gerekir.

Tombow MONO silgi 17 × 11 × 43 mm ölçüsünde plastik bir silgi; siyah sürümü de var. Kâğıdın dokusu da önemli: pürüzlü yüzey uçtan daha çok grafit koparır. Bu ilişkiyi hangi kâğıdın hangi kaleme uygun olduğunu anlatan rehberde bulabilirsiniz.

Defterde bakılacak yer cilttir. Cilt ya da spiral yazan elinizin geçtiği kenardaysa, satır başlarında ya da sonlarında sol eliniz veya ön kolunuz ona dayanır. Apica Hocco A7 çizgili defter üstten ciltli bir bloknot: sayfalar yana değil yukarı çevrilir ve ürün açıklaması solakların cilt kenarına takılmadan yazabildiğini belirtiyor. Asitsiz kâğıttan 160 sayfası var.

Spiralli bir defter kullanıyorsanız Learning Without Tears’ın solaklar için önerisi basit: kolunuz spirale dayanmasın diye defteri ters çevirip kullanın. Hangi defter olursa olsun ölçüt aynı; cilt, elinizin geçmediği kenarda kalmalı.

Solak biri mürekkepli kalem seçecekse neye bakmalı?

Grafit kuru bir izdir; mürekkep ise kuruyana kadar elin altında dağılabilir. Bu yüzden solak için mürekkepli kalemde ilk bakılacak şey kuruma hızı, ikincisi kâğıttır. Kaplı ve parlak kâğıtta mürekkep yüzeyde bekler ve el kenarı geçince kolayca dağılır.

Mitsubishi Pencil, Jetstream 4&1 sayfasında yeni geliştirilen mürekkebin kâğıda kolay işlediğini ve oldukça hızlı kuruduğunu, böylece çizgiye değen elin kirlenmesinin azaldığını belirtiyor. Sayfada solaklardan söz edilmiyor; bu herkes için yazılmış bir özellik. Uni Jetstream 4&1 Bambu dört renk Jetstream tükenmez kalemle 0,5 mm mekanik kalemi aynı gövdede topluyor; uçlu kalemle not alıp başlıkları renkli yazan biri için iki ihtiyacı tek kalemde karşılar.

Jel ve dolma kalemde kuruma süresi mürekkebe ve kâğıda göre değişir. Seçerken üreticinin kuruma hızına dair bir bilgi verip vermediğine bakın; vermiyorsa kalemi önce kendi defterinizin bir köşesinde deneyin.

Solaklar için karar tablosu

Kısaca

Solak olmak ayrı bir mekanik kalem almayı gerektirmiyor. Önce kâğıdı saat yönünde çevirip elinizi satırın altına almayı deneyin, kalemi uçtan biraz yukarıdan tutun ve bulaşma sürüyorsa HB uca geçin. Uç sık kırılıyorsa 0,7 mm’ye, cilt kolunuza takılıyorsa üstten ciltli bir deftere bakın.

Bu ayarlardan sonra da iz kalıyorsa grafit bulaşması yazısındaki dört bölümlü denemeyi yapın. HB ile 2B arasındaki farkı daha iyi anlamak için sertlik rehberine, kâğıt seçimi için kâğıt ve kalem eşleştirme yazısına dönebilirsiniz.

Kaynaklar: University Hospitals Dorset NHS, The Left Handed Writer (Şubat 2021); Teach Handwriting, kâğıdın konumu ve açısı; Learning Without Tears, solaklar için öneriler (Nisan 2023); Kokuyo, Enpitsu Sharp serisi; Mitsubishi Pencil, Jetstream 4&1 ürün sayfası.