Şişedeki parça sümüksü ya da iplik iplikse, yüzeyde bir zar ya da tüylü bir leke varsa bu küf ya da bakteri üremesidir; kaleminizi korumak için o şişeyi atın. Bir çubukla alınan parça kâğıt üzerinde kolayca dağılıyorsa büyük olasılıkla mürekkepten çöken maddedir; mürekkebin rengi, kokusu ve akışı yerindeyse kullanmaya devam edebilirsiniz. Demir-mazı mürekkepler bu kuralın dışında kalır; onları aşağıda ayrıca anlatıyoruz.
“Şişemde parçacıklar var, kullanabilir miyim?” dolma kalem forumlarında sık sorulan bir soru. Bu yazı önce parçanın ne olduğunu nasıl anlayacağınızı, sonra şişeyi ne zaman atacağınızı ve o şişeden doldurduğunuz kaleme ne yapacağınızı, en sonda şişeyi temiz tutan alışkanlıkları anlatıyor. Kalemin adım adım yıkanması dolma kalem temizleme rehberimizde var; burada tekrar etmiyoruz.
Küf mü, çökelti mi? Parçayı alıp bakın
Ayırt etmenin pratik yolu, dolma kalem forumlarında önerilen basit bir denemedir. Temiz ve kuru bir kürdanla ya da plastik bir kaşıkla parçalardan birini çıkarın, kâğıt havlunun üzerine koyup hafifçe bastırın.
- Ezilip dağılıyor, leke gibi yayılıyorsa büyük olasılıkla çökeltidir: mürekkepteki bir bileşenin zamanla çözeltiden ayrılıp dibe inmesi.
- Sümüksü, lastik gibi bir arada kalıyor ya da iplik gibi uzuyorsa biyolojik üremedir. O mürekkep kaleme girmemeli.
Bu denemeyi kalemle yapmayın. Şüpheli bir şişeye kalem ucu sokmak, sorunu kaleme taşımanın en kısa yoludur.
| Şişede gördüğünüz | Büyük olasılıkla | Ne yapmalı |
|---|---|---|
| Yüzeyde ince bir zar ya da kabuk | Mikroorganizma üremesi | Şişeyi atın |
| Tüylü leke ya da iplik gibi uzanan parçalar | Küf | Şişeyi atın |
| Pamuk gibi küçük topaklar | Çökelti de olabilir, küf de | Bir parçayı alıp bakın |
| Dokununca dağılan, dipte duran tortu | Çökelti | Kullanılabilir; dibi kaleme çekmeyin |
| Demir-mazı şişenin çeperinde ve dibinde katı birikinti | Bozulmaya başlamış mürekkep | Dolma kalemde kullanmayın |
Koku tek başına ölçü değil. Forumdaki bir örnekte küf bulunan şişenin kokusu normaldi; başka bir kullanıcı, bakteri üremesinin genellikle kötü koktuğunu, küfün kokusunun ise türüne göre değiştiğini yazıyor. Keskin, bozuk bir koku şüphelenmek için yeterli; kokunun normal olması ise şişenin temiz olduğunu göstermez.
Küf iyi saklanan şişede de çıkabilir. Aynı örnekte şişenin sahibi kapağı sıkı kapatıyor, şişeyi serin ve kuru bir yerde tutuyor, şişeye yalnız temiz kalem daldırıyordu; küf, şişe açıldıktan beş yılı aşkın süre sonra ortaya çıktı. Yanıt veren kullanıcılar küf sporlarının havada her yerde bulunduğunu, iyi bakımda bile şanssızlık olabileceğini yazıyor. Yani küf bir ihmal işareti olmak zorunda değil; aşağıdaki alışkanlıklar yine de olasılığı azaltır.
Ne zaman atmalı?
Üç durumda şişeyi atın; üçünde de amaç kalemi korumak.
- Biyolojik bir belirti gördüyseniz: zar, tüylü leke ya da sümüksü parça. Koleksiyoncu tartışmalarından derlenen fountainpen.de bilgi bankası bu tür mürekkebin atılmasını öneriyor, çünkü zarın kalıntıları besleyiciyi (ucun altındaki, mürekkebi uca taşıyan parça) tıkayabilir.
- Demir-mazı şişede katı birikinti başladıysa. Ayrıntısı aşağıda.
- Şişe çok eskiyse ve mürekkep değiştiyse. Pilot, eski mürekkep kullanmanın kalemde arızaya yol açabileceğini belirtiyor. Rengi, kıvamı ya da kokusu ilk açtığınız günden farklı bir mürekkeple değerli bir kalemi doldurmayın.
Küflü şişeden doldurduğunuz kalem
Şişedeki sorunu fark etmeden kalemi o şişeden doldurduysanız kalemi boşaltıp yıkayın:
- Kalemdeki mürekkebi şişeye değil, lavaboya boşaltın.
- Kalemi temizleme rehberimizdeki gibi su berrak çıkana kadar yıkayın. Pistonlu kalemde aynı hareketi suyla yapın; adımlar pistonlu dolma kalem rehberimizde.
- Dönüştürücüyü ayrıca yıkayıp kurutun. Pilot, kullanım kılavuzunda dönüştürücüde kalan mürekkebin suyla yıkanıp kurutulduktan sonra saklanmasını istiyor.
- Şırınga ya da damlalıkla doldurduysanız onları da yıkayın. Şüpheli şişeye değen her şey temizlenmeli.
- Kalem tamamen kuruduktan sonra yeni ve temiz bir şişeden doldurun.
Yıkadıktan sonra uçta, besleyicide ya da dönüştürücüde iplik gibi bir kalıntı görüyorsanız ya da akış düzelmiyorsa ucu sökmeye çalışmayın; Pilot da uç ve besleyicinin yerinden çıkarılmamasını istiyor. Kalemin modelini ve ne gördüğünüzü yazarak bize ulaşın; kalem yazmıyorsa ilk adımlar dolma kalem yazmıyor yazımızda.
Demir-mazı mürekkepte tortu ayrı bir işarettir
Demir-mazı (iron gall) mürekkep, kâğıda yazıldıktan sonra havayla tepkimeye girip koyulaşan ve kalıcılığını bu oksitlenmeden alan bir mürekkep türüdür. Rohrer & Klingner'in iki demir-mazı mürekkebi var: Salix ve Scabiosa. Üretici şişede saklama ya da tortu için ayrı bir not yayımlamıyor; aşağıdaki kurallar, demir-mazı mürekkep üreten Polonyalı KWZ'nin teknik notundan.
Rohrer & Klingner Scabiosa Iron Gall Şişe Mürekkep 50 mlStokta · 500 TL
İncele
KWZ'ye göre iyi saklanmış demir-mazı mürekkep gerçek bir çözeltidir; içinde katı parça bulunmaz. Kapağı sıkıca kapalı şişenin çeperinde ve dibinde katı birikinti oluşmaya başladıysa o mürekkep dolma kalemde kullanılmamalı. Üretici bu tortunun nedenleri arasında yanlış kullanımı ve şişeye karışan yabancı maddeyi sayıyor; mürekkebin serin ve karanlık bir yerde saklanmasını istiyor, çünkü ışık mürekkebin kararlılığını bozuyor.
Kalemde bekleyen demir-mazı mürekkep havayla temas ettikçe yavaş yavaş bozulur. KWZ bu yüzden kalemde bekleyen mürekkebin şişeye geri dökülmemesini istiyor; aksi hâlde şişedeki mürekkep de bozulup tortu yapabilir. Ürün sayfalarımızdaki not da aynı yönde: kalemi sık temizleyin, mürekkebin kalemde kurumasına izin vermeyin. Rengin kâğıtta nasıl koyulaştığını Rohrer & Klingner mürekkepleri rehberimizde anlattık.
Şişeyi temiz tutan dört alışkanlık
Kapağı kapalı, dik ve güneş görmeyen bir rafta saklamak işin temeli; bunu Cleo mürekkep temizliği yazımızda anlattık. Küf ve tortu açısından bir o kadar önemli olan, şişeye ne girdiği.
Şişeye yalnız temiz ve kuru uç girsin
Başka bir mürekkeple dolu kalemi şişeye daldırmak iki mürekkebi şişede karıştırır. Pilot, renklerin bileşimi farklı olduğu için mürekkep karıştırmamayı öneriyor; KWZ de şişeye karışan yabancı maddeyi tortunun nedenleri arasında sayıyor. Yeni yıkanmış kalemi de kurulamadan daldırmayın; içindeki su şişeye geçer. Pilot ucu korumak için şişenin dibine değdirmemeyi öneriyor; dipte tortu olan şişede bu alışkanlık tortuyu kaleme çekmemenize de yardım eder.
Kalemde bekleyen mürekkebi şişeye geri dökmeyin
Pilot, aynı rengin bile eskisiyle yenisini karıştırmamayı istiyor. Kalemde günlerce kalmış ya da temizlik sırasında boşalttığınız mürekkep, şişedekinden eskidir; lavaboya gitsin. Dolumun sonunda birkaç damlayı hemen şişeye geri vermek ayrı bir şey: o mürekkep birkaç saniye önce şişeden çıkmıştır.
Şişenin ağzını temiz tutun
Dolumdan sonra şişenin ağzındaki ve kapak dişlerindeki mürekkebi temiz bir bezle ya da kâğıt mendille silin ve kapağı hemen kapatın. Forumda birden çok kullanıcı, uzun süre açılmayan Iroshizuku şişelerinde kapağın sıkıştığını ve zorlayınca kırılabildiğini yazıyor. Kullanıcıların önerisi şişenin ağzını temiz tutmak; sıkışan kapağı zorlamayın.
Açtığınız tarihi yazın
Stoktaki üç markanın (Pilot, Rohrer & Klingner, Cleo Skribent) üretici sayfalarında açılmış şişe için bir kullanım süresi yok; Pilot yalnız eski mürekkebin arızaya yol açabileceğini söylüyor. Şişeyi açtığınız tarihi not etmek, yıllar sonra “bu şişe ne zamandan beri açık” sorusunu cevaplar. Kalemsy Mürekkep Deneme Kâğıdı A5 bunun için uygun: künye alanında tarih ve kayıt numarası, altında renk örneği ve bir satır yazı için yer var. Aylar sonra aynı kalemle bir satır daha yazıp ilk satırla yan yana koymak, mürekkepte bir değişiklik olup olmadığını görmenin en sade yolu. Sayfanın düzeni mürekkep deneme sayfası rehberimizde.
Kalemsy Mürekkep Deneme Kâğıdı - A5 | Dolma Kalem Uyumlu Japon KâğıdıStokta · 12,25 TL
İncele
Şişe boyunu kullanımınıza göre seçmek de işe yarar: aynı kullanımda küçük şişe daha kısa sürede biter ve daha az süre açık bekler. Çok renk deniyor ya da az yazıyorsanız Cleo Skribent şişe mürekkep 30 ml 23 renkte geliyor. Her gün aynı renkle yazıyorsanız Rohrer & Klingner Leipziger Schwarz gibi 50 ml'lik bir şişe daha uzun gider.
Cleo Skribent Şişe Mürekkep 30 mlStokta · 549 TL
İncele
Rohrer & Klingner Leipziger Schwarz Şişe Mürekkep 50 mlStokta · 500 TL
İncele
Cam kalem ve hokka kullananlar için
Cam kalemin ucu doğrudan şişeye daldırılır; bu yüzden şişeye en sık giren uç odur. Renk değiştirirken ucu suda çalkalayıp yumuşak bir bezle kurulayın; ıslak ya da başka renkle kirli uç şişeye girmesin.
Hokka kullanıyorsanız bir oturuşa yetecek kadar mürekkep dökün. Rohrer & Klingner Cam Kalem ve Hokka Seti'nin hokkası mantar tıpayla kapanıyor; kullanmadığınızda tıpayı takmak mürekkebin kurumasını yavaşlatır ve toz almasını önler. İş bitince hokkada kalan mürekkebi şişeye geri dökmeyin: açıkta beklemiş, uç değmiş mürekkep şişedekinden eskidir ve yukarıdaki kural burada da geçerli. Hokkayı boşaltıp suyla yıkayın, kuruttuktan sonra kaldırın.
Rohrer & Klingner Cam Kalem ve Hokka SetiStokta · 1.890 TL
İncele
Kısaca
- Sümüksü ya da ipliksi parça, yüzeyde zar, tüylü leke: şişeyi atın, kalemi yıkayın.
- Dokununca dağılan tortu büyük olasılıkla çökeltidir; dibi kaleme çekmeden kullanılabilir.
- Demir-mazı şişede çeperde ve dipte katı birikinti varsa o mürekkebi dolma kalemde kullanmayın.
- Koku tek başına ölçü değil.
- Şişeye yalnız temiz ve kuru uç girsin; kalemde ya da hokkada bekleyen mürekkep şişeye dönmesin.
- Şişeyi açtığınız tarihi not edin.
Yeni bir şişeyle başlamak isterseniz mürekkep koleksiyonumuza göz atın. Şişenizdeki şeyin ne olduğundan emin olamadıysanız net bir fotoğrafıyla bize yazın.