Japon bir versatil kalemin gövdesindeki model kodu üretim yılını söylemez; çoğu zaman iki şey söyler: kalemin çıktığı dönemdeki yen cinsinden liste fiyatı kademesi ve uç kalınlığı. Yıl, bu ikisinden ve parçanın üzerindeki başka işaretlerden dolaylı olarak çıkarılır. Vintage bir kalemde M5-1052, H-2085 ya da SH-1000 LP gibi bir kod okuduğunuzda ilk soru hep “kaç yılında üretilmiş?” olur; bu yazı, Kalemsy vintage arşivindeki 250'den fazla kaydı incelerken kullandığımız yöntemi anlatıyor.
Kod neyi kodluyor?
Japon üreticilerin birçok modelinde kod iki bilgi taşır: liste fiyatı kademesi ve uç kalınlığı. Bu yazılı bir standart değil, üreticilerin uzun süre izlediği bir alışkanlık; bu yüzden her kodda aranmaz ve her markada aynı yerde durmaz. En bilinen örnek Pentel P205: P2 200 yen kademesini, sondaki 5 ise 0.5 mm ucu gösterir. Aynı ailenin P203'ü 0.3 mm, P207'si 0.7 mm uçludur.
Pentel P205 Versatil Kalem 0.5 mm SiyahStokta · 632,10 TL
İncele
Uç kalınlığının kodda nerede durduğu markaya göre değişir:
| Marka | Uç kalınlığı nerede? | Örnek |
|---|---|---|
| Pentel | Son rakam | P205: 0.5 mm, P203: 0.3 mm |
| Pilot | Son rakam | H-565: 0.5 mm, H-563: 0.3 mm |
| Uni (Mitsubishi) | M harfinden sonraki rakam | M5-551: 0.5 mm, M3-100: 0.3 mm |
| Tombow | Kodda her zaman yok | SH-1000 LP: yalnız 1.000 yen kademesi |
| Kokuyo TZ serisi | Ortadaki rakam | TZ-5203, TZ-5213, TZ-5223: 0.3, 0.5, 0.7 mm |
Pilot'ta kalınlığı gösteren son rakamın önündeki rakamlar fiyat kademesidir: H-565 500 yen, H-1085 1.000 yen, H-2085 2.000 yen kademesinde. Uni'de M5-551'deki 551, 550 yen kademesini anlatır. Kokuyo'nun TZ üçlüsünde ise değişen rakam fiyat değil uç kalınlığıdır; o kodda dönem bilgisi yoktur.
Kısaca kod bir tarih değil, bir fiyat etiketidir. Ama bu etiket işe yarar, çünkü Japon kırtasiye fiyatları on yıllar içinde yukarı çıktı.
Fiyat merdiveni dönem aralığı verir
Aynı markanın kodlarını yan yana dizince bir merdiven çıkar. Uni'de M5-55 (50 yen) ile başlayıp M3-100, M5-351 ve M5-551 üzerinden M5-1052'ye (1.000 yen) uzanan bir sıra var. Pilot'ta H-565, H-1085 ve H-2085; Tombow'da SH500SS, SH-1000 LP ve SH-1500 LP.
50 ve 100 yenlik kademeler sonraki on yıllarda ortadan kalktı; o kademedeki bir kalem ancak erken dönemden olabilir. Merdivenin üst basamakları ise genellikle daha geç döneme aittir. Böylece kod tek başına yıl vermese de merdivendeki yeri bir on yıl aralığını işaret eder. Arşivimizdeki Pilot H-563 bu merdivenin 500 yen basamağında, 0.3 mm uçlu bir kalemdir. Pilot H-564 ise aynı basamakta son rakamı 4 olan, yani 0.4 mm uç kullanan kardeşidir.
Pilot H-563 Vintage Versatil Kalem 0.3 mmStokta · 3.675 TL
İncele
Yöntemin sınırı
Fiyat kademesi kalemin konumunu da yansıtır. Aynı yıl içinde 500 yenlik okul kalemi ile 2.000 yenlik teknik çizim kalemi birlikte satılıyordu. Bu yüzden kural şu: bir markanın kendi merdiveni içinde yüksek kademe daha geç dönem demektir, ama iki farklı markanın fiyatı birbiriyle karşılaştırılamaz. Bir Tombow ile bir Pilot'un kodlarını aynı merdivene dizmek yanlış sonuç verir.
Belgeli tarihler
Bazı serilerin çıkış tarihi kayıtlıdır ve tahmine gerek bırakmaz. Pilot'un 2020 serisi 1978'de Young 2020 ile çıktı; sallayarak uç çıkaran mekanizma da onunla geldi, 2020 Rocky ise 1985'te eklendi. Pilot 2020 ST bu ailenin gövdesinde “PILOT/2020 ST 0.5 JAPAN” baskısı taşıyan bir üyesidir. Serinin hikâyesini Pilot The Shaker H-1010 ve vintage 2020 serisi yazısında anlattık.
Pilot 2020 ST Versatil Kalem 0.5 mmStokta · 11.750,20 TL
İncele
Pentel Kerry 1971'de çıktı ve kapaklı gövdesiyle üretimi sürüyor. Pentel Kerry Tokai sınırlı renk serisi aynı tasarımın güncel bir örneği; Kerry'nin neden değişmeden kaldığını Pentel Kerry rehberinde bulabilirsiniz.
Pentel Kerry Versatil Kalem Tokai Sınırlı Renk SerisiStokta · 5.341 TL
İncele
Parçadan doğrulama
Kodun verdiği aralığı tek on yıla indiren şey, masadaki parçanın kendisidir. Beş işaret, en hızlıdan en kesine:
- Gövdedeki kod. Çoğu kalemde klipsin altında ya da gövdenin alt kısmında basılıdır. Kod bulununca markanın merdiveni ilk cevabı verir.
- Menşe yazımı. Gövdede yalnız “JAPAN” ya da “MADE IN JAPAN” yazması aynı modelin farklı üretim partilerini ayırmaya yardım eder. Hangisinin daha eski olduğu markadan markaya değişir; tek başına kanıt değildir, diğer işaretlerle birleşince yön verir.
- Kutudaki barkod. Japonya'da JAN barkod sistemi 1978'de kuruldu ve 1980'ler boyunca yaygınlaştı. Orijinal kutusunda barkod olmayan parça büyük olasılıkla daha eskidir.
- Fiyat etiketindeki vergi. Japonya'da tüketim vergisi Nisan 1989'da başladı. Kutudaki fiyatta vergi ayrımı varsa parça 1989 sonrasındandır. En keskin tek işaret budur.
- Patent numarası. Gövdede patent ya da faydalı model numarası varsa kalemin hangi yıldan önce üretilmiş olamayacağını gösterir.
Uni'nin vintage kodlarına özgü ayrıntılar (Jaguar, Master ve M5 kodu) Vintage Uni Mitsubishi kalemleri yazısında; vintage bir parça alırken bakılacak öteki noktalar vintage versatil kalem alıcı rehberinde. Terimin kısa tanımı kalem sözlüğünde duruyor.
Bilinmeyeni tahminle doldurmuyoruz
Arşivde savunamadığımız bir on yılı yazmıyoruz. Kesin yıl çıkmayan parçada on yıllık aralık yazıyoruz; o da çıkmazsa alan boş kalıyor. Bir arşive güven veren şey her kutunun dolu olması değil, dolu olanların doğru olmasıdır.
Yöntemin uygulandığı kayıtları vintage arşivde görebilirsiniz. Satılan parça arşivden çıkmıyor; künyesi kalıyor, çünkü o model hakkında Türkçe doğrulanmış kayıt çoğu zaman başka yerde yok.