Versatil kalemde temizlenecek yer sanıldığından az. Pentel, uni, Pilot, Zebra ve Tombow’un Japonca destek sayfalarında gövdeyi silmek için neredeyse hiç tarif yok. Üreticilerin anlattığı hep aynı dört konu: uç borusunda kalan kırık uç, kıskaçta biriken grafit tozu, zamanla yapışan kauçuk tutuş ve silgi.
Bu yazı bu dört konuyu üreticilerin önerdiği sırayla anlatıyor. İnternette sık görülen ama hiçbir üreticinin önermediği yolları da ayrı bir listede topladık; çoğu kalemi temizlemekten çok bozuyor.
Önce kısa kontrol: temizlik mi gerekiyor, uç mu kısa kaldı?
Uç çıkmıyorsa ya da yazarken içeri kaçıyorsa sebep çoğu zaman kir değil, kıskacın tutamadığı kısa bir uç parçasıdır. Japon yazı gereçleri üreticileri birliğinin (JWIMA) rehberine göre bunu çıkarmak için kalemi açmanız gerekmez: kalemi uç aşağı tutup birkaç kez basın, arkadan gelen yedek uç kısa parçayı dışarı iter. Ön koniyi açmak ya da içeri ince bir şey sokmak, ön konideki küçük tutucuyu yerinden oynatıp yeni bir arıza çıkarabilir.
Haznede de fazla uç tutmayın. Üreticilerin çoğu 0,5 mm kalem için 2-3 uç öneriyor; JWIMA 0,7 ve 0,9 mm’de bir uç yeter diyor. rOtring fazla ucun hazne içinde toz yaptığını yazıyor. Belirtileri adım adım ayırmak için uçlu kalemden uç çıkmıyor rehberine bakın.
Uç borusunda kırık uç: ön koniyi sökün, yedek uçla itin
Kısa uç basarak çıkmıyorsa parça uç borusunda sıkışmıştır. Pentel, uni, Pilot, Zebra, Tombow ve JWIMA burada aynı yolu tarif ediyor ve tek gereken, kaleminizle aynı kalınlıkta bir yedek uç. 0,5 mm bir kalem için örneğin Tombow Mono WX 0,5 mm 2B işinizi görür.
Tombow Mono WX 0.5 mm Versatil Kalem UcuStokta · 112,70 TL
İncele
- Ucun çıktığı vidalı burnu (ön koni) çevirerek sökün. Kayıyorsa üstüne bir lastik bant sarıp çevirin. Bu sırada düğme kapağını çıkarmayın.
- Yedek ucu borunun ucundan sokup sıkışan parçayı arkaya doğru itin.
- Yedek uç boruya ancak yarıya kadar giriyorsa zorlamayın. Pentel’e göre bu, borunun eğildiğini ya da tıkanmanın çok sıkı olduğunu gösterir ve uç parçasının değişmesi gerekir.
- Ön koniyi sıkıca geri takın. Gevşek bir koni ucun içeride kırılmasına yol açar.
Metal tutuşlu Orenz’de ön koniyi sökerken tutuşu sıkıca tutun. Pentel’e göre tutuş da dönerse koniye bastırır ve ikisi birden sökülemez hâle gelebilir.
Temizleme iğnesi kalemimde yok, eksik mi?
Eksik değil. Eskiden silginin altında ince bir iğne gelirdi; bugün çoğu kalemde yok. Zebra güvenlik gerekçesiyle iğne koymuyor, uni de aynı gerekçeyle iğneyi yalnız teknik çizim kalemleri gibi bazı modellerle veriyor; Tombow ise uçlar güçlendiği için artık gerek kalmadığını söylüyor. Pentel’in güncel 0,5 mm teknik çizim kalemlerinde ve Smash’te iğne yok; iğne yalnız Orenz ile Orenz Nero’nun 0,2 mm sürümüyle geliyor. Pentel o iğneyi de yalnız ön koni sökülmüşken ve yalnız koninin içinde kullanmayı tarif ediyor.
Kıskaçta grafit tozu: üfleyin, sökmeyin
Uç uzunken bile yazarken içeri kaçıyorsa, kıskacın ucu tutan iç yüzüne grafit tozu yapışmış olabilir. Pilot ve Tombow bu belirtiyi böyle açıklıyor. Pilot’un ve rOtring’in önerisi aynı: ön koniyi sökün ve kıskaçtaki tozu üfleyerek atın. Kıskaçta kırık bir parça görürseniz düğme basılıyken parmağınızla alın; fazla kuvvet kıskacı bozar.
Kıskacı kalemden çekip çıkarmayın. Pentel sökülen kıskacın bozulacağını açıkça yazıyor. Üflemek işe yaramıyorsa uni’ye göre çözüm temizlik değil, kıskaç parçasının ya da kalemin değişmesi. Bu belirtinin öbür nedenleri versatil kalemde uç geri kaçıyor rehberinde.
Toz birikimini azaltmanın en kolay yolu bir alışkanlık. JWIMA’ya göre ucu içeri alırken düğmeye sonuna kadar basmadan itmek kıskaçta toz yapar; düğmeye tam basıp ucu öyle içeri alın.
Kuru Toga ve öbür mekanizmalı kalemler
Bazı Kuru Toga modellerinde gövdeden beyaz bir yağlayıcı görünebilir. uni bunun döndürme mekanizmasını düzgün çalıştıran bir yağ olduğunu ve arıza olmadığını söylüyor; silmeye çalışmayın. uni’nin Kuru Toga Wood ve Metal kılavuzlarına göre ön parçaları söküp geri taktıktan sonra yazmadan önce bir kez basın; döndürme mekanizması öyle devreye girer. Kuru Toga Dive için uni’nin uyarısı daha kesin: kullanıcı tarafından sökülmez.
Tutma yeri: kauçuk ve silikon neden yapışır?
uni, Pilot, Zebra ve JWIMA aynı açıklamayı yapıyor. Kauçuk ve silikon tutuşun içinde çok sayıda küçük boşluk var; el yağı, ter, el kremi ve saç şekillendirici bu boşluklara yavaş yavaş işliyor. Tutuş önce şişiyor, sonra yüzeyi kaygan ya da yapışkan hâle geliyor. Pilot bunun malzemenin doğası gereği bir ölçüde kaçınılmaz olduğunu söylüyor; uni sıcak ve nemli ortamın, uzun depolamanın süreci hızlandırdığını ekliyor.
Üreticilerin hiçbiri tutuşu suyla, alkolle ya da çözücüyle temizlemeyi tarif etmiyor. Tersine uni, kozmetik ve saç ürünlerindeki çözücünün plastik gövdede ince çatlaklar açabildiğini yazıyor. Bazı mağaza rehberleri yapışkan tutuşa az miktarda izopropil alkol öneriyor; aynı rehberler alkolün plastiği bulandırabileceğini ve gövde yazısını silebileceğini de belirtiyor. Bizim önerimiz kuru, yumuşak bir bez ve krem sürdükten sonra kalemi eliniz kuruyunca almak. Japonya’da Alpha Gel gibi bazı modellerin yedek tutuşu ayrıca satılıyor.
Bu, yumuşak tutuştan vazgeçmek için bir neden değil; yalnız bilinmesi gereken bir özellik. Uni Alpha Gel Slim gibi yumuşak silikon tutuşlu bir kalem uzun yazıda parmağa yumuşak gelir; tutuşun zamanla değişebileceğini bilerek seçmek yeter. İki tutuş türünü metal mi, yumuşak kavrama mı? yazısında karşılaştırdık.
Uni Alpha Gel Slim Versatil Kalem 0.5 mmStokta · 881,90 TL
İncele
Tırtıklı metal tutuş
Metal tutuş kauçuk gibi yağ emip şişmez, ama tırtık aralarında kir tutar. Üreticilerin bu konuda bir talimatı yok; bu yüzden en az müdahaleyle başlayın: kuru, yumuşak bir bezle tozu alın, gövdedeki yazıya ve kaplamaya çözücü değdirmeyin. Uni Kuru Toga Roulette gibi tırtıklı metal tutuşlu kalemlerde düzenli kuru silme çoğu zaman yeter.
Uni Kuru Toga Roulette Versatil Kalem Siyah 0.5 mmStokta · 1.323 TL
İncele
Pentel, metal tutuşlu Orenz’in tutuşunun bakım için çıkarılabildiğini ama normal kullanımda çıkarmanın gerekmediğini söylüyor.
Silgi ve uç haznesi
Kalemin üstündeki silgi aynı zamanda uç haznesinin kapağıdır. Uç, düğme kapağı ve silgi çıkarılarak arkadan doldurulur. uni ve JWIMA ucu uç borusundan, yani önden doldurmamayı açıkça yazıyor: kısa uçlar hazneye geri itilir, birikir ve kalemi tıkar.
Az bilinen bir uyarı daha var. Pentel’e göre tıkanmayı açtıktan sonra ucun çıkıp çıkmadığını denerken düğme kapağı mutlaka takılı olmalı. Yalnız silgi takılıyken basarsanız silgi uç haznesinin içine kaçabilir ve bir daha çıkmayabilir.
Kirlenen kalem silgisini temizlemenin üretici tarifi yok; silgi bitince ya da kirlenince yedeği değişir. Yedekler modele göre farklı: Pentel’in Z2-1N yedeği Smash, GraphGear 1000 ve Orenz’e uyar, Kuru Toga Wood, Metal ve Dive’da uni’nin Type-S yedeği kullanılır. Kalem üstündeki silgi küçüktür; çok siliyorsanız Tombow silgi gibi ayrı bir blok silgi hem kalemin küçük silgisini korur hem geniş alanı daha rahat siler. Seçenekleri silgi seçimi rehberinde karşılaştırdık.
Tombow Silgi SiyahStokta · 63,60 TL
İncele
Kalem kutusunda bir ayrıntıya dikkat edin: plastik silgideki yumuşatıcı, uzun süre değdiği plastiğe yapışıp yüzeyi eritebilir. Tombow silgiyi plastiğe doğrudan değdirmeden saklamayı öneriyor; silgilerin kâğıt kılıfı da bunun için var.
Taşırken temiz ve sağlam kalsın
JWIMA’ya göre uç borusu kalemin en hassas parçası ve bir kez eğilirse düzeltmek kolay değil. Kalemi elektronik cihazların sıfırlama düğmesine basmak için kullanmayın, sıcak arabada bırakmayın, cebe koyarken ucu içeri alın. Pentel kalın bir ajandaya takmak için klipsi zorlamanın klipsi bozduğunu da ekliyor.
Uç borusu içeri girmeyen kalemleri kılıfla taşımak en kolay korumadır. Weil am Rhein 3’lü kalem kılıfı üç kalemi bir arada taşıyan dikili kumaş bir kılıf; kumaşı su, yağ ve mürekkep itici olarak üretiliyor. Orenz ailesinde boru içeri alınmış olarak saklanır; Pentel’e göre önce düğmeye tam basılır, sonra uç kâğıda bastırılarak boru içeri alınır. Sıra ters olursa uç kırılabilir.
Weil am Rhein 3'lü Kalem KılıfıStokta · 1.666 TL
İncele
Yapmayın: sık görülen ama üreticilerin önermediği yollar
- Mekanizmaya yağ ya da WD-40 sürmek. uni yağ ve tozun kıskacın ucu tutmasını bozduğunu söylüyor.
- Kalemi suda bekletmek. Hiçbir üretici versatil kalem için böyle bir yol tarif etmiyor.
- Yapışkan tutuşa aseton ya da çözücü sürmek. Çözücü tutuşu şişirir, plastik gövdeyi çatlatabilir.
- Ataş, toplu iğne ya da telle uçtan dürtmek. Üreticiler yedek uç öneriyor; JWIMA ince çubuğun ön konideki tutucuyu düşürebileceğini yazıyor.
- Ucu önden doldurmak. Kısa uçlar hazneye geri gider ve tıkanma yapar.
- Kıskacı çekip çıkarmak. Pentel’e göre sökülen kıskaç bozulur.
- Eğik boruyu penseyle düzeltmek. Boru kolay düzelmez; doğru yol parçanın değişmesi.
- Hazneye 4-5 uç doldurmak. Güncel üretici sayfaları 2-3 uç diyor.
Temizlik ne zaman yetmez?
Yedek uç boruya girmiyorsa, boru gözle görülür biçimde eğikse ya da tıkanma ön konide değil kıskacın içindeyse temizlik çözüm olmaz. Pentel kıskacın içindeki tıkanmanın kullanıcı tarafından çıkarılamayacağını, bu durumda kıskacın değişmesi gerektiğini söylüyor. Böyle bir durumda kalemi zorlamadan, ön boruyu ve düğmeyi gösteren net bir fotoğrafla satıcıya başvurun.
Sık sorulan sorular
Versatil kalemi suyla yıkayabilir miyim?
Üreticilerin hiçbiri bunu tarif etmiyor. Gövde için kuru, yumuşak bir bez; uç borusu ve kıskaç için yukarıdaki adımlar yeterli.
Kalemin içini yağlamalı mıyım?
Hayır. Hiçbir üretici yağlamayı önermiyor; uni yağ ve tozun kıskacın ucu tutmasını bozduğunu yazıyor.
Hazneye kaç uç koymalıyım?
Çoğu üretici 0,5 mm kalem için 2-3 uç öneriyor. JWIMA 0,7 ve 0,9 mm kalemlerde bir ucun yeteceğini söylüyor.
Tıkanmayı açtım ama uç hâlâ çıkmıyor, ne yapmalıyım?
Önce düğme kapağının takılı olduğundan ve haznede uç bulunduğundan emin olun, sonra kalemi uç aşağı tutup birkaç kez basın. Sonuç değişmiyorsa sorun büyük olasılıkla kıskaçtadır; zorlamadan satıcıya başvurun.
Bu yazıdaki adımlar Pentel, uni (Mitsubishi Pencil), Pilot, Zebra ve Tombow’un Japonca destek sayfalarından ve JWIMA’nın bakım rehberinden derlendi. Tıkanma için örnek bir üretici sayfası: Pilot’un sıkışma yanıtı; tutuşun yapışması için Pilot’un silikon tutuş açıklaması.